Để Không Bị Mạng Xã Hội Thao Túng, Bạn Cần Biết 30 Thuật Ngữ Này!
06-06-2026
Việt Nam
CHIA SẺ
01Mạng xã hội
Clickbait
Nội dung câu click
Tiêu đề hoặc hình ảnh được thiết kế cố ý để gây tò mò, kích động cảm xúc nhằm dụ bạn bấm vào — dù nội dung bên trong thường không đáng xem.
⚡ Hành độngTrước khi click, hãy đọc lại tiêu đề và tự hỏi: 'Điều này có hợp lý không?' Nếu cảm thấy mình đang bị kéo bởi sự tò mò hơn là thông tin thực sự, hãy dừng lại và bỏ qua.
02Mạng xã hội
Algorithm
Thuật toán gợi ý nội dung
Hệ thống tự động của các nền tảng (TikTok, YouTube, Instagram) quyết định bạn sẽ thấy nội dung nào dựa trên hành vi trước đó của bạn.
⚡ Hành độngChủ động báo cáo hoặc bấm 'Không quan tâm' với nội dung không phù hợp để dạy thuật toán gợi ý đúng hơn. Theo dõi chọn lọc các tài khoản chất lượng — bạn định hình feed của mình, không phải ngược lại.
03Mạng xã hội
Echo Chamber
Buồng vang (bong bóng thông tin)
Hiện tượng bạn chỉ tiếp nhận thông tin trùng khớp với quan điểm cá nhân do thuật toán phân phối, khiến bạn tưởng rằng cả thế giới đều nghĩ giống mình.
⚡ Hành độngChủ động theo dõi các nguồn thông tin đa dạng, các chuyên gia có góc nhìn khác biệt. Tập thói quen kiểm tra thông tin từ nhiều khía cạnh trước khi tin hoặc chia sẻ.
04Mạng xã hội
Filter Bubble
Bong bóng bộ lọc
Hệ quả của việc thuật toán cô lập bạn trong không gian thông tin được cá nhân hóa, khiến bạn mất cơ hội tiếp xúc với các góc nhìn và kiến thức mới.
⚡ Hành độngThường xuyên tìm kiếm các chủ đề mới nằm ngoài sở thích thông thường, xóa lịch sử duyệt web hoặc sử dụng chế độ ẩn danh để "thử thách" lại thuật toán.
05Mạng xã hội
Doomscrolling
Lướt net vô thức tin tiêu cực
Hành vi liên tục lướt màn hình để đọc các thông tin tiêu cực, drama, tin tức xấu liên tục dù việc đó khiến bạn cảm thấy lo âu, mệt mỏi.
⚡ Hành độngNhận diện khi bạn rơi vào vòng lặp này, tắt ứng dụng ngay lập tức và thay thế bằng một hành động thực tế: đứng dậy đi lại, uống nước hoặc nói chuyện với ai đó.
06Mạng xã hội
Cyberbullying
Bắt nạt trên mạng
Hành vi sử dụng công nghệ số để đe dọa, hạ nhục, làm tổn thương hoặc nhắm vào một cá nhân thông qua tin nhắn độc hại, bình luận công kích hoặc lan truyền tin đồn.
⚡ Hành độngKhông tham gia, không hùa theo các bài viết công kích. Nếu là nạn nhân hoặc chứng kiến, hãy chụp màn hình làm bằng chứng, chặn kẻ bắt nạt và báo cáo với người có thẩm quyền hoặc người lớn đáng tin cậy.
07Mạng xã hội
FOMO (Fear of Missing Out)
Hội chứng sợ bỏ lỡ
Cảm giác lo lắng, bồn chồn khi nghĩ rằng người khác đang có những trải nghiệm thú vị hơn mình, dẫn đến việc phải liên tục kiểm tra mạng xã hội.
⚡ Hành độngNhận thức rằng những gì hiển thị trên mạng xã hội chỉ là "cuộn phim điểm nhấn" đã qua chỉnh sửa của người khác. Tập trung vào cuộc sống thực tế của chính mình.
08Mạng xã hội
Social Media Deepfake
Giả mạo sâu trên mạng xã hội
Hình ảnh, video hoặc âm thanh bị chỉnh sửa tinh vi bằng AI để khiến một người trông như đang nói hoặc làm những điều họ chưa từng làm, lan truyền trên mạng xã hội.
⚡ Hành độngLuôn nghi ngờ trước các video có nội dung gây sốc, phát ngôn kỳ lạ của những người nổi tiếng hoặc bạn bè. Kiểm tra cử động mắt, khẩu hình miệng xem có tự nhiên không trước khi tin.
09Mạng xã hội
Cancel Culture
Văn hóa tẩy chay
Hiện tượng cộng đồng mạng đồng loạt rút lại sự ủng hộ, chỉ trích công khai và tẩy chay một cá nhân hoặc tổ chức sau khi họ có phát ngôn hoặc hành vi bị coi là không chấp nhận được.
⚡ Hành độngTránh tham gia vào các làn sóng công kích bầy đàn. Hãy giữ sự tỉnh táo, tìm hiểu thông tin đa chiều và ứng xử có văn hóa kể cả khi không đồng tình.
10Mạng xã hội
Engagement Bait
Nội dung câu tương tác
Các bài viết cố tình ép buộc hoặc dụ dỗ người dùng thả tim, bình luận hoặc chia sẻ bằng những câu hỏi vô nghĩa hoặc phần thưởng giả tạo nhằm tăng tương tác cho thuật toán.
⚡ Hành độngBỏ qua các bài viết dạng 'Chấm vào đây để nhận...', 'Ai sinh tháng X thì chia sẻ bài này'. Không lãng phí thời gian làm tăng giá trị cho các tài khoản rác.
Sử dụng mạng xã hội thông minh là một loại năng lực
Mỗi lượt click, mỗi nút share của bạn đều để lại dấu vết và định hình môi trường mạng xã hội. Khi bạn hiểu luật chơi, bạn chính là người làm chủ công nghệ, không phải là quân cờ của thuật toán.
💡 Tìm hiểu BÍ QUYẾT SỬ DỤNG MẠNG XÃ HỘI THÔNG MINH11AI & Công nghệ
Prompt Engineering
Kỹ nghệ đặt câu lệnh
Kỹ năng thiết kế và tinh chỉnh các câu lệnh (prompts) để giao tiếp hiệu quả với mô hình AI nhằm nhận được kết quả chính xác và chất lượng nhất.
⚡ Hành độngHọc cách đặt câu hỏi cho AI theo cấu trúc rõ ràng: Cung cấp vai trò, bối cảnh, yêu cầu cụ thể và định dạng mong muốn thay vì hỏi chung chung.
12AI & Công nghệ
AI Hallucination
Sự ảo tưởng của AI
Hiện tượng mô hình AI tạo ra câu trả lời trông có vẻ rất thuyết phục và logic nhưng thực chất là sai lệch hoàn toàn hoặc không có trong thực tế.
⚡ Hành độngLuôn kiểm chứng lại các thông tin quan trọng, số liệu, trích dẫn do AI cung cấp bằng các nguồn tài liệu uy tín trước khi sử dụng vào học tập hay công việc.
13AI & Công nghệ
Algorithmic Bias
Định kiến thuật toán
Sự thiên lệch trong kết quả đầu ra của AI do dữ liệu dùng để huấn luyện hệ thống chứa sẵn những định kiến hoặc sự thiếu công bằng của con người.
⚡ Hành độngGiữ tư duy phản biện khi tiếp nhận các đánh giá, phân loại từ công cụ AI. Nhận thức rằng công nghệ không phải lúc nào cũng hoàn toàn khách quan.
14AI & Công nghệ
Deepfake Scam
Lừa đảo bằng công nghệ Deepfake
Hình thức lừa đảo sử dụng AI giả mạo khuôn mặt và giọng nói của người thân, bạn bè qua cuộc gọi video để tạo lòng tin nhằm mượn tiền hoặc chiếm đoạt tài sản.
⚡ Hành độngNếu nhận được cuộc gọi video chuyển tiền khẩn cấp có dấu hiệu bất thường (hình ảnh giật, âm thanh không khớp khẩu hình), hãy cúp máy, liên lạc lại bằng kênh khác hoặc hỏi các câu hỏi bảo mật mà chỉ hai người biết.
15AI & Công nghệ
Generative AI
AI tạo sinh
Các hệ thống trí tuệ nhân tạo có khả năng tự động tạo ra nội dung mới như văn bản, hình ảnh, mã nguồn hoặc âm thanh dựa trên dữ liệu đã được học.
⚡ Hành độngSử dụng Generative AI như một trợ lý gợi ý ý tưởng, trợ giúp tăng hiệu suất học tập, nhưng không lạm dụng để thay thế hoàn toàn tư duy sáng tạo của bản thân.
16Internet & Cộng đồng
Digital Literacy
Năng lực hiểu biết số
Khả năng tìm kiếm, đánh giá, sử dụng, chia sẻ và sáng tạo nội dung bằng các công cụ kỹ thuật số một cách an toàn, hiệu quả và có trách nhiệm.
⚡ Hành độngChủ động rèn luyện kỹ năng công nghệ, học cách bảo vệ bản thân trực tuyến và nâng cao tư duy sàng lọc thông tin trên không gian mạng mỗi ngày.
17Internet & Cộng đồng
Fact-checking
Kiểm chứng thông tin
Hành động chủ động đối chiếu, tra cứu tin tức từ các nguồn chính thống, báo chí uy tín để xác minh tính xác thực của một thông tin trước khi tin tưởng.
⚡ Hành độngKhi gặp một tin tức gây sốc hoặc giật gân, hãy gõ từ khóa lên Google để xem các cơ quan báo chí lớn có đưa tin không trước khi nhấn nút chia sẻ.
18Internet & Cộng đồng
Netiquette
Phép lịch sự mạng
Bộ quy tắc ứng xử văn minh, tôn trọng và lịch sự giữa con người với con người khi giao tiếp, thảo luận trong môi trường trực tuyến.
⚡ Hành độngLuôn bình luận có văn hóa, không dùng từ ngữ xúc phạm xúc xiểm người khác. Hãy nhớ: Phía sau màn hình luôn là một con người bằng xương bằng thịt.
19Internet & Cộng đồng
Digital Detox
Thanh lọc kỹ thuật số
Khoảng thời gian một người chủ động ngừng sử dụng các thiết bị công nghệ và mạng xã hội để giảm bớt căng thẳng và kết nối lại với cuộc sống thực thực tế.
⚡ Hành độngThiết lập những khoảng thời gian không công nghệ trong ngày, ví dụ 1 tiếng trước khi đi ngủ hoặc trong các bữa ăn gia đình để đầu óc được nghỉ ngơi.
20Internet & Cộng đồng
Crowdsourcing
Huy động nguồn lực cộng đồng
Phương thức thu thập ý tưởng, dịch vụ hoặc nội dung bằng cách kêu gọi sự đóng góp từ một nhóm lớn người trên internet thay vì từ các chuyên gia truyền thống.
⚡ Hành độngTích cực tham gia đóng góp ý kiến, câu chuyện của bạn trên diễn đàn Youth Action để cùng nhau tạo nên một kho tài liệu số bổ ích hỗ trợ lẫn nhau.
Không gian mạng an toàn bắt đầu từ bạn
Mỗi bạn trẻ tham gia diễn đàn Youth Action đều là một đại sứ số. Việc chia sẻ câu chuyện chân thật, hỗ trợ bạn bè vượt qua khủng hoảng mạng chính là hành động kiến tạo tương lai tốt đẹp.
21Internet & Cộng đồng
Information Overload
Quá tải thông tin
Trạng thái tinh thần mệt mỏi, khó tập trung hoặc khó đưa ra quyết định khi phải tiếp nhận một lượng thông tin quá lớn vượt khả năng xử lý của não bộ.
⚡ Hành độngChủ động chọn lọc các nguồn tin chất lượng để theo dõi, tắt các thông báo không cần thiết để bảo vệ sự tập trung và sức khỏe tinh thần của bạn.
22An toàn dữ liệu
Digital Footprint
Dấu chân kỹ thuật số
Mọi dấu vết dữ liệu bạn để lại trên Internet thông qua các hoạt động như bài đăng, bình luận, lượt thích, và lịch sử tìm kiếm. Những dấu vết này rất khó xóa bỏ hoàn toàn.
⚡ Hành độngSuy nghĩ thật kỹ trước khi đăng tải bất cứ nội dung gì. Hãy tự hỏi xem bản thân có cảm thấy thoải mái nếu thầy cô, cha mẹ hoặc nhà tuyển dụng tương lai nhìn thấy bài viết đó không.
23An toàn dữ liệu
Oversharing
Chia sẻ quá đà
Hành vi đăng tải quá nhiều thông tin mang tính chất riêng tư, nhạy cảm của bản thân hoặc người khác lên không gian mạng, vô tình gây rủi ro an ninh an toàn.
⚡ Hành độngHạn chế check-in địa chỉ nhà riêng, không đăng ảnh chụp CCCD, thẻ học sinh, vé máy bay rõ thông tin cá nhân lên mạng xã hội để tránh bị kẻ xấu lợi dụng.
24An toàn dữ liệu
Phishing Attack
Tấn công giả mạo để lừa đảo
Hình thức lừa đảo mạng bằng cách gửi tin nhắn, email giả mạo các tổ chức uy tín (nhà trường, ngân hàng, MXH) chứa link độc hại nhằm trộm mật khẩu, thông tin cá nhân.
⚡ Hành độngTuyệt đối không nhấp vào các đường link lạ nhận quà, link bình chọn cuộc thi không rõ nguồn gốc. Không bao giờ cung cấp mật khẩu tài khoản cho bất kỳ ai qua tin nhắn.
25An toàn dữ liệu
Doxxing
Tiết lộ thông tin cá nhân ác ý
Hành động tìm kiếm và công khai các thông tin nhận dạng cá nhân của một ai đó (địa chỉ, số điện thoại, trường học) lên mạng mạng xã hội nhằm mục đích quấy rối hoặc kích động bạo lực bầy đàn.
⚡ Hành độngCài đặt tài khoản ở chế độ riêng tư, không tranh cãi gay gắt với người lạ trên mạng. Nếu bị đe dọa doxxing, hãy thông báo ngay cho cha mẹ hoặc thầy cô trợ giúp.
26An toàn dữ liệu
Two-Factor Authentication (2FA)
Xác thực hai yếu tố
Lớp bảo mật bổ sung yêu cầu người dùng cung cấp hai bằng chứng nhận dạng khác nhau (mật khẩu + mã gửi về điện thoại) trước khi đăng nhập tài khoản.
⚡ Hành độngBật tính năng xác thực 2 lớp ngay lập tức cho toàn bộ các tài khoản quan trọng của bạn như Facebook, Gmail, TikTok để ngăn chặn nguy cơ bị hack tài khoản.
27Tâm lý & Hành vi
Attention Economy
Kinh tế sự chú ý
Mô hình kinh tế coi sự chú ý của con người là một loại hàng hóa khan hiếm. Các nền tảng công nghệ liên tục tối ưu thuật toán nhằm giữ chân bạn ở lại app lâu nhất có thể để kiếm tiền quảng cáo.
⚡ Hành độngÝ thức được rằng thời gian và sự tập trung của bạn là tài sản quý giá. Đừng để các video ngắn cuốn bạn đi hàng giờ đồng hồ một cách bị động và vô ích.
28Tâm lý & Hành vi
JOMO (Joy of Missing Out)
Niềm vui khi bỏ lỡ
Trạng thái tâm lý tích cực ngược lại với FOMO, khi một người cảm thấy hoàn toàn thoải mái, hạnh phúc khi ngắt kết nối với các xu hướng trên mạng để tập trung vào thực tại.
⚡ Hành độngNuôi dưỡng JOMO bằng cách học cách hài lòng với cuộc sống hiện thực, dành thời gian cho các sở thích lành mạnh cá nhân mà không cần phải chụp ảnh khoe lên mạng.
29Tâm lý & Hành vi
Cyberpsychology
Tâm lý học không gian mạng
Ngành nghiên cứu về tác động của công nghệ, mạng internet và mạng xã hội lên hành vi, cảm xúc và tư duy nhận thức của con người.
⚡ Hành độngChủ động quan sát cảm xúc của bản thân khi dùng mạng xã hội: Nếu cảm thấy đố kỵ hoặc tự ti sau khi lướt mạng, hãy tạm dừng sử dụng để cân bằng tâm lý.
30Tâm lý & Hành vi
Sharenting
Hành vi chia sẻ quá đà của cha mẹ
Hiện tượng các bậc cha mẹ đăng tải quá nhiều hình ảnh, video chi tiết đời tư của con cái lên mạng mạng xã hội từ khi con còn nhỏ mà không có sự đồng thuận của con.
⚡ Hành độngNếu cảm thấy không thoải mái với những hình ảnh bố mẹ đăng về mình, hãy có một buổi trò chuyện thẳng thắn, bày tỏ mong muốn được tôn trọng quyền riêng tư với bố mẹ.
Bạn đã đọc xong 30 thuật ngữ!
Hãy thử giải thích từng khái niệm theo cách của riêng bạn cho một người bạn nghe. Nếu họ hiểu được – bạn đã thực sự nắm vững nó.
Chia sẻ bài viết này để cùng nhau nâng cao nhận thức về không gian số bạn nhé!
Vui lòng đăng nhập để bình luận
0 Bình luận
Newest
